Klik je zelf op 'overmaken' nadat een oplichter je overtuigde, dan valt die betaling buiten de regelingen die een onterechte incasso terugdraaien. De Consumentenbond pleit voor versoepeling van de terugbetaalregels na oplichting, terwijl De Nederlandsche Bank ziet dat banken en betaalinstellingen al actief zijn tegen betaalfraude, maar gerichter kunnen optreden.
Waarom een goedgekeurde overboeking niet zomaar wordt teruggedraaid
Een gewone SEPA-incasso kun je tot acht weken na afschrijving zonder opgaaf van reden laten terugboeken, dat heet storneren, legt de Consumentenbond uit. Was er nooit een machtiging afgegeven, dan kun je zelfs tot dertien maanden na afschrijving een Melding Onterechte Incasso indienen, waarna de bank binnen één maand onderzoek doet.
Een betaalverzoek dat je via WhatsApp of sms ontvangt en zelf goedkeurt, is juridisch gewoon een overboeking, geen incasso. Daardoor geldt de terugboektermijn van acht weken er niet voor. Wanneer storneren wel werkt en wanneer je een Melding Onterechte Incasso moet doen, zet dit overzicht naast elkaar.
Werd je overgehaald om zelf een bedrag over te maken naar een oplichter, bijvoorbeeld na een telefoontje van een zogenaamde bankmedewerker, dan is er nog een aparte weg: de PNBF-procedure, die soms uitkomst biedt maar niets garandeert. Die scheiding tussen incasso en overboeking is niet toevallig zo strak getrokken: een bank moet kunnen vertrouwen op een opdracht die een rekeninghouder zelf heeft geautoriseerd, anders zou elke overboeking twijfelachtig worden.
Het pleidooi van de Consumentenbond
De Consumentenbond pleit ervoor dat het makkelijker wordt om geld terug te krijgen na oplichting, ook als een slachtoffer de overboeking zelf goedkeurde. De organisatie wijst erop dat 'zelf goedkeuren' weinig zegt over de keuzevrijheid die iemand op dat moment had, want oplichters bouwen bewust druk en tijdnood op.
De huidige regels zijn streng omdat een bank moeilijk kan vaststellen of een overboeking is afgedwongen door fraude of gewoon een aankoop was waar iemand later spijt van kreeg. Een te ruimhartige terugbetaalplicht zou banken kunnen opzadelen met claims die niets met fraude te maken hebben, en dat verschil tussen spijt en dwang is precies waar de discussie zich op toespitst.
Het pleidooi richt zich zowel op banken als op de wetgever, en vraagt om duidelijkere afspraken over wanneer terugbetaling wel en niet volgt. De Consumentenbond wil daarbij niet dat elk slachtoffer automatisch recht krijgt op terugbetaling, maar wel dat de beoordeling voorspelbaarder wordt dan nu het geval is.
- Een duidelijkere norm voor wanneer een bank moet terugbetalen na oplichting
- Meer aandacht voor fraudepatronen die een bank vooraf had kunnen signaleren
- Een snellere en transparantere procedure voor slachtoffers die geld terugvragen
Wat De Nederlandsche Bank ziet
De Nederlandsche Bank concludeert dat banken en betaalinstellingen actief zijn tegen betaalfraude, maar ziet ook ruimte voor een gerichtere aanpak. Dat is geen afkeuring van wat er al gebeurt, maar een aansporing om scherper te kijken naar welke maatregelen bij welk type fraude passen.
Voor achtergrond bij hoe die inzet zich vertaalt in schadecijfers rond bankhelpdeskfraude en phishing, is dit eerdere artikel over de DNB-cijfers een goed vertrekpunt. Daaruit blijkt dat de bestaande maatregelen wel effect hebben, maar dat de aanpak per bank en per fraudetype nog te veel verschilt om overal even snel resultaat te boeken.
De twee geluiden vullen elkaar aan: DNB signaleert dat banken al veel doen en gerichter kunnen worden, de Consumentenbond vraagt om duidelijkere rechten voor het slachtoffer dat zelf op 'overmaken' klikte. Beide gaan over dezelfde vraag, wie draagt het risico als een overboeking het resultaat is van bedrog, en beide erkennen dat het antwoord daarop nu nog te veel van geval tot geval verschilt.
Wat je nu meteen doet als het is misgegaan
Ontdek je dat je zojuist een betaling deed aan een oplichter, dan telt elke minuut. Bel meteen je bank, ook buiten kantoortijden, en vraag of het bedrag nog kan worden tegengehouden voordat het bij de ontvanger terechtkomt.
Gaat het om een aankoop die nooit is geleverd, dan beoordeelt het Landelijk Meldpunt Internetoplichting van de politie de aangifte. Na de derde melding over hetzelfde rekeningnummer informeert dat meldpunt de bank, die de rekening dan kan blokkeren. Ook als je zelf niet weet of eerdere slachtoffers al iets hebben gemeld, helpt het om je eigen melding zo snel mogelijk te doen, zodat die meetelt.
- Bel direct je bank en laat de rekening of pas blokkeren
- Doe aangifte bij de politie via 0900-8844 of online, en bel alleen 112 als er op dit moment gevaar dreigt
- Meld het voorval ook bij de Fraudehelpdesk, zodat het meetelt in het landelijke beeld
- Bewaar alle berichten, schermafbeeldingen en betaalbewijzen voor bij de aangifte
Meld het gebruikte rekeningnummer, telefoonnummer of e-mailadres bij FraudeVrij, zodat andere mensen worden gewaarschuwd voor dezelfde werkwijze voordat ze zelf betalen.
Hoe je voorkomt dat je later moet terugvorderen
Voor je een bedrag overmaakt, kun je het rekeningnummer controleren op de pagina om een IBAN te checken. Staat een rekeningnummer al bij meerdere meldingen, dan is dat een duidelijk signaal om niet te betalen.
Twijfel je over een telefoonnummer dat belt namens je bank, controleer dat nummer dan op de pagina voor telefoonnummers, want spoofing zorgt ervoor dat een scherm het echte nummer van je bank kan tonen terwijl er een oplichter aan de lijn zit.
Koop je iets op Marktplaats, controleer dan eerst de verkoper via de Marktplaats-checker voordat je vooruitbetaalt. Onthoud daarnaast dat een bank nooit vraagt om je pincode, om codes uit je bankapp voor te lezen, of om geld over te maken naar een zogenaamde kluisrekening, dat blijft gelden ongeacht hoe de terugbetaalregels straks veranderen. Zo'n vaste controlegewoonte kost een paar seconden en voorkomt precies het gesprek met de bank dat je liever niet hoeft te voeren.
De regels rond terugbetalen na oplichting staan niet vast. Zolang de discussie tussen de Consumentenbond en De Nederlandsche Bank loopt, blijft het verstandigst om een betaling te controleren voordat je hem goedkeurt, want dat voorkomt de vraag of je hem ooit terugkrijgt. Wat er ook verandert in de regels, de controle vooraf blijft de stap die je zelf in de hand hebt.
