IBAN fraude voorkomen: controleer voor je betaalt

Wat is IBAN-fraude?

IBAN-fraude is een verzamelnaam voor verschillende vormen van oplichting waarbij bankrekeningen centraal staan. Het gaat erom dat je geld overmaakt naar een rekening die in handen is van criminelen, terwijl je denkt dat je een legitieme betaling doet. De rekening kan op naam staan van de oplichter zelf, maar veel vaker gaat het om een rekening van een nietsvermoedende derde — een zogenaamde katvanger.

Een veelvoorkomende variant is de factuurfraude. Je ontvangt een factuur die er precies zo uitziet als die van je leverancier, aannemer of verhuurder, maar het IBAN-nummer is gewijzigd. Het bedrag en de rest van de factuur kloppen, alleen gaat het geld naar de verkeerde rekening. Tegen de tijd dat de echte leverancier aan de bel trekt, is het geld allang verdwenen.

Bij CEO-fraude doet een oplichter zich voor als de directeur of financieel manager van een bedrijf en vraagt een medewerker om dringend een groot bedrag over te maken naar een specifiek IBAN. De druk en autoriteit zorgen ervoor dat de medewerker niet twijfelt. Dit soort fraude kost Nederlandse bedrijven jaarlijks miljoenen euro's.

Katvangers: hoe het werkt

Een katvanger is iemand die zijn of haar bankrekening beschikbaar stelt aan criminelen. Soms gebeurt dit bewust — tegen betaling — maar steeds vaker worden mensen erin geluisd. Jongeren worden via social media benaderd met het aanbod om "makkelijk geld te verdienen" door hun bankpas en pincode tijdelijk uit te lenen. Ze beseffen vaak niet dat ze zich daarmee schuldig maken aan een strafbaar feit.

De criminelen gebruiken de katvangerrekening om frauduleus geld op te ontvangen. Zodra het geld binnenkomt, wordt het direct doorgesluisd naar andere rekeningen of opgenomen bij de pinautomaat. De katvanger zelf houdt er misschien 50 of 100 euro aan over, maar riskeert een strafblad, een geblokkeerde bankrekening en zelfs een gevangenisstraf.

Het probleem met katvangerrekeningen is dat ze er voor jou als koper of betaler volkomen normaal uitzien. Het is een Nederlands IBAN, bij een bekende bank. Pas als je het IBAN controleert via een platform als FraudeVrij, kun je zien of het nummer al eerder in verband is gebracht met fraude.

Rode vlaggen voor je betaalt

Er zijn een aantal signalen die erop wijzen dat er iets niet klopt met een betaalverzoek. Neem altijd even een moment om deze checks te doen, vooral bij grotere bedragen. Dat extra minuutje kan je duizenden euro's besparen.

Controleer bij facturen altijd of het IBAN-nummer overeenkomt met eerdere betalingen aan dezelfde partij. Als het nummer ineens anders is, bel dan de afzender op — via een telefoonnummer dat je zelf opzoekt, niet via het nummer op de verdachte factuur. Oplichters sturen vaak een e-mail met "wij hebben een nieuw rekeningnummer" — dat is bijna altijd fraude.

Let ook op de naam die je bank toont bij het invullen van een IBAN (IBAN-naamcheck). Sinds 2017 zijn alle Nederlandse banken verplicht om de naam van de rekeninghouder te tonen als je een IBAN invoert. Komt de naam niet overeen met wie je verwacht te betalen? Stop en onderzoek verder.

Wees extra voorzichtig bij betalingen aan mensen die je alleen online kent — via Marktplaats, Facebook Marketplace of andere platforms. En als iemand je onder druk zet om snel te betalen ("het aanbod geldt alleen vandaag"), is dat op zich al een waarschuwingssignaal.

Controleer met FraudeVrij

FraudeVrij biedt je de mogelijkheid om een IBAN-nummer te controleren voordat je geld overmaakt. Voer het nummer in en je ziet direct of er meldingen zijn van andere gebruikers. De risicoscore geeft je een indicatie van hoe betrouwbaar het rekeningnummer is op basis van het aantal en de recentheid van meldingen.

Maak er een gewoonte van om bij elke eerste betaling aan een nieuwe partij het IBAN te checken. Dit geldt niet alleen voor Marktplaats-aankopen, maar ook voor facturen van nieuwe leveranciers, huurbetalingen en andere transacties. Het kost je tien seconden en kan je veel geld en frustratie besparen.

Ben je zelf het slachtoffer geworden van IBAN-fraude? Meld het rekeningnummer dan op FraudeVrij. Hoe meer meldingen er binnenkomen over een specifiek IBAN, hoe hoger de risicoscore wordt en hoe sneller andere gebruikers gewaarschuwd worden. Samen bouwen we een database op die fraudeurs het werken steeds moeilijker maakt.

IBAN-fraude in cijfers

De omvang van IBAN-fraude in Nederland is schrikbarend. Hieronder een overzicht van de meest voorkomende vormen en hun geschatte impact, gebaseerd op cijfers van de NVB, Fraudehelpdesk en Politie.

Wat opvalt is dat factuurfraude qua totale schade het grootst is, terwijl Marktplaats-oplichting verreweg de meeste meldingen oplevert. CEO-fraude heeft het hoogste gemiddelde bedrag per incident — begrijpelijk, want het gaat daarbij om zakelijke transacties.

De Fraudehelpdesk meldt dat het totale schadebedrag door bankfraude in Nederland jaarlijks blijft stijgen. Het is een probleem dat ons allemaal raakt, of je nu particulier bent of een bedrijf runt. Preventie begint bij bewustwording en bij het checken van gegevens voordat je betaalt.